رئیس بخش پژوهش ارز و کالا در کومرتسبانک گفت دلار آمریکا (USD) با وجود برنامههای ایران برای دریافت عوارض با رنمینبی و افزایش تنشهای ژئوپلیتیک، همچنان ارز اصلی تجارت و ذخایر جهانی است. دلار فقط در تجارت با آمریکا استفاده نمیشود، بلکه در تجارت بین کشورهای دیگر هم کاربرد گسترده دارد.
او گفت سهم دلار در سامانههای پرداخت بینالمللی از سهم آمریکا در تجارت جهانی بیشتر است. این موضوع نشان میدهد دلار نقش «ارز واسطه» (ارزی که برای انجام پرداختها و تسویه معاملات بینمرزی بهعنوان پول میانی استفاده میشود) را در تراکنشهای فرامرزی دارد.
سلطه دلار در تجارت و پرداختها
او به کاهش آهسته سهم دلار از «ذخایر ارزی جهان» (داراییهای ارزی که بانکهای مرکزی برای پشتیبانی از پول ملی و پرداختهای خارجی نگه میدارند) اشاره کرد؛ از حدود ۷۰٪ در سال ۲۰۰۰ تا کمی کمتر از ۶۰٪ در دوره اخیر. همچنین به استفاده بیشتر از «ارزهای غیرسنتی» (ارزهایی که سهم کمتری در پرداختها و ذخایر جهانی دارند) اشاره کرد.
او گفت این تغییرات بیشتر به «تحریمها» و اقدامات سیاسی مربوط است، نه دلایل اقتصادی. به گفته او اگر تحریمها نبود، انگیزه کمی برای فاصله گرفتن از دلار وجود داشت، چون بسیاری از کاربران همچنان با دلار معامله میکنند.
دادههای اخیر سوئیفت (SWIFT؛ شبکه جهانی پیامرسانی بانکی برای ارسال دستور پرداخت بین بانکها) برای مارس ۲۰۲۶ نشان میدهد دلار در بیش از ۴۷٪ پرداختهای جهانی استفاده شده است و این عدد همچنان بهمراتب بالاتر از سهم آمریکا در تجارت جهان است. این «اثر شبکهای» (هرچه تعداد استفادهکنندگان بیشتر شود، استفاده از آن ارز آسانتر و کمهزینهتر میشود) میتواند برای دلار یک سطح حمایتی قوی ایجاد کند.
تضعیف تدریجی جایگاه دلار در ذخایر ارزی روندی بلندمدت و شناختهشده است و نباید مبنای تصمیمهای کوتاهمدت معاملهگری قرار گیرد. تازهترین دادههای صندوق بینالمللی پول (IMF) برای سهماهه اول ۲۰۲۶ سهم دلار از ذخایر جهانی را ۵۷.۹٪ نشان میدهد؛ تنها کمی کمتر از ۵۸.۸٪ در اوایل ۲۰۲۵. این کاهش آرام بیشتر از اقدامات سیاسی چند کشور ناشی میشود، نه کنار گذاشتن گسترده دلار از نظر اقتصادی.
پیامدها برای معاملهگران و نوسان
برای معاملهگران «ابزارهای مشتقه» (قراردادهایی که ارزششان از قیمت دارایی پایه مثل ارز گرفته میشود؛ مانند «قرارداد آتی» و «اختیار معامله») این فضا یعنی تمرکز بر «نوسان» (بالا و پایین شدن کوتاهمدت قیمت) بهجای شرطبندی جهتدار و مداوم علیه دلار. تیترهای ژئوپلیتیک، مثل صحبتهای اخیر درباره قراردادهای تجاری با پول محلی، احتمالاً افتهای موقت ایجاد میکند که در گذشته اغلب به فرصت خرید تبدیل شده است. «راهبردهای اختیار معامله» (روشهایی با استفاده از خرید/فروش اختیار معامله برای بهرهگیری از حرکت قیمت) که از نوسان کوتاهمدت در جفتارزهای اصلی مثل EUR/USD سود میبرند میتواند از «فروش مستقیم دلار» (گرفتن موقعیت فروش بدون پوشش با اختیارها) مؤثرتر باشد.
همچنین «نقدشوندگی» (امکان خرید و فروش سریع با اختلاف قیمت کم) در مشتقات مرتبط با ارزهایی که از این تغییر سیاسی بهره میبرند در حال افزایش است، بهویژه رنمینبی چین در بازار برونمرزی (CNH؛ نسخهای از یوان/رنمینبی که خارج از سرزمین اصلی چین معامله میشود). برای نمونه، حجم معاملات قراردادهای آتی و اختیار معامله CNH از زمان گسترش تحریمهایی که در ۲۰۲۵ دیده شد بهتدریج رشد کرده است. این بیشتر یک حرکت تاکتیکی از سوی بازیگران مشخص است، نه چالشی بنیادی برای نظام دلاری که همچنان کارآمد، عمیق و بیرقیب است.
