فیلیپ لین روز چهارشنبه در لندن گفت اثرات شوک ایران ممکن است نسبت به سال ۲۰۲۲ محدودتر باشد، اما از متوسطهای تاریخی قویتر و سریعتر ظاهر میشود. او همچنین گفت شوک فعلی انرژی در محیطی رخ میدهد که کمتر از «تقویت تقاضا» حمایت میکند؛ این ارزیابی بر پایه شاخصهای سمت شرکتها و شاخصهای مبتنی بر اخبار (یعنی سنجههایی که از دادههای بنگاهها و محتوای خبرها، وضعیت اقتصاد را میسنجند) است.
او گفت افزایش انتظارات از قیمتهای فروش نشان میدهد فشار هزینه نهادهها (هزینه مواد اولیه و انرژی) در ماههای آینده به افزایش قیمت تولید (قیمت کالا و خدمات نهایی) منتقل میشود. او به ریسک «بیشواکنشی/فراتر رفتن از حد» اشاره کرد و گفت اندازه و ماندگاری آن، نوع واکنش سیاستی را تعیین میکند.
پاسخ سیاستی و ریسک بیشواکنشی
لین گفت اگر بیشواکنشی در حد متوسط باشد و خیلی پایدار نماند، میتواند «تنظیم سنجیده» را توجیه کند؛ یعنی تغییر محدود و مرحلهای در سیاست پولی (بهویژه نرخ بهره). او گفت اگر این بیشواکنشی بزرگتر و ماندگارتر باشد، واکنش باید «قاطعتر» یا «پایدارتر» باشد؛ یعنی افزایش نرخ بهره بیشتر یا ادامهدار.
او گفت کانالهای «تخریب تقاضا» (کاهش خودبهخودی مصرف و سرمایهگذاری بهدلیل گرانی) نیاز به تغییر سیاست پولی را محدود میکند، در حالیکه «انبساط مالی» (افزایش هزینههای دولت یا کاهش مالیاتها) در جهت مخالف عمل میکند و فشار تورمی را بالا نگه میدارد. او همچنین گفت برای یک اختلال عرضه برونزا (شوک بیرونی در سمت عرضه مثل جهش قیمت انرژی)، پاسخ بهینه ممکن است کوچکتر از شوک تقاضا باشد.
با توجه به شوک اخیر ناشی از رویدادهای ایران، هزینه نهادههای انرژی با شدت افزایش یافته و احتمالاً در ماههای آینده به قیمت مصرفکننده منتقل میشود. در اواخر آوریل، قراردادهای آتی نفت برنت (قرارداد استاندارد خرید/فروش نفت در آینده) بیش از ۲۰٪ جهش کردند و اکنون بالای ۱۱۰ دلار در هر بشکه معامله میشوند؛ سطحی که از اواخر ۲۰۲۴ دیده نشده بود. برآورد سریع تورم منطقه یورو در آوریل نیز این اثر را نشان میدهد و به ۳.۱٪ رسیده و روند کاهش تورم را معکوس کرده است.
این وضعیت بانک مرکزی اروپا را در موقعیت دشواری قرار میدهد و باید انتظار داشت واکنش آن نسبت به متوسطهای تاریخی سریعتر و قویتر باشد، حتی اگر از بحران ۲۰۲۲ محدودتر باشد. متغیر کلیدی «ماندگاری» است؛ ممکن است بهزودی یک «تنظیم سنجیده» در نرخها رخ دهد، اما اگر قیمتهای بالای انرژی ماندگار شود، گزینه واکنش «قاطع» هم مطرح است. این یعنی تمایل سیاستی به سمت «انقباضیتر» است (رویکردی که بر مهار تورم با نرخهای بالاتر تأکید دارد) و احتمالاً فعلاً دورهای که بازار روی کاهش نرخها برای اواخر ۲۰۲۶ حساب میکرد، تمام شده است.
پیامدهای معاملاتی و نوسان
برای معاملهگران، این یعنی بازار احتمال بالاتری برای دستکم یک افزایش نرخ بهره تا نشست سپتامبر بانک مرکزی اروپا در نظر میگیرد. میتوان به ابزارهایی فکر کرد که از افزایش نرخهای کوتاهمدت سود میبرند؛ مثل فروش قراردادهای آتی یوریبور (Euribor؛ نرخ بینبانکی یورو، و آتی آن ابزار شرطبندی روی نرخهای آینده است) یا ورود به «سوآپ نرخ بهره با پرداخت ثابت» (قراردادی برای تبدیل جریان نرخ شناور به پرداخت ثابت؛ وقتی انتظار افزایش نرخها دارید، پرداخت ثابت میتواند مناسبتر باشد). بازار ممکن است آمادگی بانک مرکزی اروپا برای اقدام را کمتر از واقع برآورد کند و برای کسانی که مسیر سیاستی تهاجمیتر را میبینند، فرصت ایجاد شود.
«نوسان» (Volatility؛ شدت بالا و پایین شدن قیمتها) هم حوزه مهم دیگری است، چون مسیر بانک مرکزی نامطمئن است. کشمکش بین مبارزه با تورم و جلوگیری از رکود، بهویژه با رشد تولید ناخالص داخلی سهماهه اول ۲۰۲۶ در سطح تنها ۰.۱٪، محیطی مستعد نوسان قیمت ایجاد میکند. میتوان خرید نوسان را از طریق «اختیار معامله» (Options؛ ابزارهایی که حق خرید/فروش در قیمت مشخص میدهند) روی قراردادهای آتی اوراق قرضه یا روی جفتارزهایی مثل EUR/USD در نظر گرفت، چون احتمال غافلگیری سیاستی بیشتر شده است.
با نگاه به بحران انرژی ۲۰۲۲، دیدیم بانک مرکزی اروپا وقتی تورم از کنترل خارج شد، چقدر سریع از موضع «انبساطی» به «انقباضی» چرخید. هرچند محیط اقتصادی امروز ضعیفتر است و تقاضای پایه کمتر به نظر میرسد، اما خاطره آن تغییر سیاست باعث میشود مقامها برای حفظ اعتبار (یعنی اعتماد بازار به کنترل تورم) حساستر باشند. این بار واکنش سریع خواهد بود تا تکرار بیثبات شدن انتظارات تورمی رخ ندهد.
با این حال باید نشانههای «تخریب تقاضا» را هم زیر نظر داشت، چون میتواند محدوده اقدام لازم بانک مرکزی اروپا را محدود کند. قیمتهای بالای انرژی ممکن است خودبهخود هزینهکرد مصرفکننده و فعالیت صنعتی را کاهش دهد و بخشی از کار بانک مرکزی را انجام دهد. اگر دادههای فروش خردهفروشی و شاخص PMI (شاخص مدیران خرید؛ سنجهای از روند فعالیت تولید و خدمات) افت محسوسی را نشان دهد، بانک مرکزی اروپا ممکن است به سمت تنظیم کوچکتر نرخها متمایل شود و این، موقعیتهای بیشازحد انقباضی را به چالش میکشد.
