نکات کلیدی:
- انقلاب هوش مصنوعی هنوز به زیرساختهای فیزیکی وابسته است؛ مثل مرکزهای داده (Data Center: ساختمانی پر از رایانههای قدرتمند برای پردازش و ذخیرهسازی داده)، زنجیرههای تأمین (Supply Chain: مسیر تأمین مواد و قطعه از تولید تا مصرف)، و تولید صنعتی.
- نفت برای حملونقل، ساختوساز، و پتروشیمیها (Petrochemicals: مواد شیمیایی ساختهشده از نفت برای تولید پلاستیک و مواد صنعتی) که در ساخت فناوری بهکار میروند، نقش مهمی دارد.
- تنشهای سیاسی بین کشورها (Geopolitical tensions) در منطقههای بزرگ تولیدکننده نفت میتواند قیمت انرژی را تغییر دهد و غیرمستقیم هزینههای توسعه هوش مصنوعی را بالا ببرد.
- مرکزهای داده برق بسیار زیادی مصرف میکنند و رشد هوش مصنوعی را به بازارهای جهانی انرژی وصل میکنند.
- هوش مصنوعی صنعت نفت را هم تغییر میدهد و به شرکتها کمک میکند اکتشاف (Exploration: پیدا کردن منابع زیرزمینی)، بهرهوری (Efficiency: انجام کار بیشتر با انرژی/هزینه کمتر)، و تولید را بهتر کنند.
توهمِ یک اقتصاد کاملاً دیجیتال
هوش مصنوعی معمولاً بهعنوان نیروی اصلی اقتصاد دیجیتال قرن ۲۱ معرفی میشود. شرکتهای فناوری صدها میلیارد دلار در مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی سرمایهگذاری میکنند و دولتها هم در سراسر جهان ساخت زیرساخت دیجیتال لازم برای این تغییر را سریعتر پیش میبرند.
با گسترش هوش مصنوعی در حوزههایی مثل سلامت، مالی، لجستیک (Logistics: برنامهریزی و اجرای جابهجایی و انبارداری کالا)، تولید، و انرژی، اقتصاد امروز بیشتر شبیه چیزی است که با الگوریتمها (Algorithm: دستورالعمل مرحلهبهمرحله برای حل مسئله)، داده، و توان پردازشی (Computing power: قدرت رایانه برای محاسبه) حرکت میکند.
رشد تقاضای برقِ مرکزهای داده در جهان
جزئیات مصرف انرژیِ مرکزهای داده
داده کلیدی: مصرف برق مرکزهای داده در جهان (۲۰۲۰ تا ۲۰۳۵). طبق پیشبینیهای آژانس بینالمللی انرژی (IEA: نهاد جهانی تحلیل انرژی)، تقاضای انرژی مرکزهای داده در چهار مسیر اصلی بررسی میشود:
- Lift-Off (رشد شتابدار): پیشبینی میشود تقاضای برق تا ۲۰۳۵ به حدود ۱۷۵۰ تراواتساعت (TWh: واحد اندازهگیری انرژی برق در مقیاس بزرگ) برسد.
- سناریوی پایه: افزایش تدریجی تا حدود ۱۲۰۰ تراواتساعت تا ۲۰۳۵.
- بهرهوری بالا: با بهینهسازی (Optimization: بهتر کردن عملکرد برای مصرف کمتر)، ممکن است تقاضا کمی کمتر از ۱۰۰۰ تراواتساعت بماند.
- Headwinds (کندشدن رشد): محدودیتهای رشد میتواند مصرف را نزدیک ۷۰۰ تراواتساعت نگه دارد.
برای خیلیها این تغییر یعنی فاصله گرفتن از اقتصاد صنعتی قدیمی. جهان دیجیتال طوری دیده میشود که انگار مستقل از سیستمهای فیزیکیِ گذشته کار میکند.
اما این تصویر کامل نیست.
با اینکه هوش مصنوعی دیجیتال است، جدا از اقتصاد واقعی کار نمیکند. پشت هر الگوریتم و سیستم هوشمند، یک چارچوب بزرگ صنعتی هست: تولید انرژی، زنجیرههای تأمین جهانی، ساختوساز، و زیرساختهای فیزیکی.
در مرکز این چارچوب، یکی از مهمترین منابع اقتصاد جهان قرار دارد: نفت.
چرا بزرگکردن هوش مصنوعی به صنعت سنگین و سوخت دیزل وابسته است
هوش مصنوعی ممکن است ناملموس به نظر برسد، اما سیستمهایی که آن را اجرا میکنند کاملاً فیزیکیاند. مدلهای پیشرفته به زیرساخت پردازشی بزرگ نیاز دارند: سرورها (Server: رایانهای که به تعداد زیادی کاربر/برنامه خدمات میدهد)، پردازندههای تخصصی (Specialised processors: تراشههایی مثل GPU/TPU برای محاسبات سنگین)، و مرکزهای داده بزرگ.
ساخت یک مرکز داده مدرن شبیه ساخت یک مجموعه صنعتی بزرگ است. این ساختمانها مقدار زیادی سیمان، فولاد، و تجهیزات ویژه میخواهند، و ماشینآلات سنگین ساختمانی که با سوخت دیزل (Diesel fuel: سوخت نفتی برای ماشینآلات سنگین) کار میکنند. قطعات سختافزار و دستگاههای ساخت نیمهرسانا باید از مسیر شبکههای لجستیک جهانی عبور کنند تا به مقصد برسند.
بعد از راهاندازی، مرکزهای داده برق بسیار زیادی مصرف میکنند تا هزاران پردازنده را ۲۴ساعته فعال نگه دارند. ثابت نگهداشتن دما هم به سیستمهای خنککننده پیشرفته نیاز دارد و مصرف انرژی را بیشتر میکند. با افزایش استفاده از هوش مصنوعی در جهان، انرژی لازم برای این زیرساخت دیجیتال هم سریع بالا میرود.
پایه پتروشیمیِ هوش مصنوعی: استفاده از نفت برای ساخت سختافزار و نیمهرساناها
نفت هنوز در دلِ اکوسیستم صنعتیِ فناوری حضور دارد. شبکههای حملونقل جهانی که سختافزار، قطعات نیمهرسانا (Semiconductor: ماده/تراشهای که برق را کنترل میکند و پایه ساخت چیپهاست)، و تجهیزات الکترونیکی را جابهجا میکنند، به سوختهای فسیلی (Fossil fuels: نفت، گاز، زغالسنگ) وابستهاند. از طرف دیگر، صنایع پتروشیمیِ وابسته به نفت، مواد مهمی را برای کل بخش فناوری تأمین میکنند.
بخش زیادی از قطعات وسایل الکترونیکی از فرایندهای پتروشیمی میآید. پلاستیکِ دستگاهها، مواد عایق (Insulation: موادی برای جلوگیری از انتقال برق/گرما) برای محافظت از کابلها، و بسیاری از اجزای بدنه داخل سرورها و رایانهها به مشتقات نفتی وابستهاند. پس حتی پیشرفتهترین سامانههای هوش مصنوعی هم به شبکهای از صنایع متکیاند که با انرژی سنتی گره خوردهاند.
ژئوپلیتیک، بازار نفت و هزینه فناوری
اثر نفت بر اقتصاد دیجیتال فقط به زیرساخت و تولید محدود نیست. اتفاقهای بازار انرژی جهان، مخصوصاً آنهایی که از تنشهای سیاسی بین کشورها اثر میگیرند، میتواند محیط کلی اقتصاد را که فناوری در آن کار میکند، تغییر دهد.
بازار نفت همیشه به رویدادهای سیاسی حساس بوده، بهویژه در خاورمیانه؛ منطقهای که بخشی از بزرگترین ذخایر نفت جهان را دارد و در تأمین انرژی دنیا نقش اصلی دارد.
اخیراً با بالا گرفتن تنشها، قیمت نفت خام (Crude oil: نفتِ استخراجشده و تصفیهنشده) از ۱۱۰ دلار برای هر بشکه هم عبور کرد. بازارها به نگرانی درباره اختلال در عرضه و بیثباتی در مسیرهای مهم انتقال انرژی سریع واکنش نشان دادند.
یکی از مهمترین گلوگاههای راهبردی (Chokepoint: مسیر باریک و حساس که بستهشدنش تجارت/حملونقل را مختل میکند)، تنگه هرمز است؛ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از آن عبور میکند. این مقدار نزدیک ۲۰٪ مصرف جهانی نفت است و آن را به یکی از حیاتیترین مسیرهای دریایی انتقال انرژی تبدیل میکند. هر تهدیدی برای این مسیر، «هزینه ریسک سیاسی» (Geopolitical risk premium: مبلغ اضافهای که به قیمت اضافه میشود چون خطر اختلال وجود دارد) را وارد قیمت نفت میکند.
نقشه ماهوارهای تراکم شناورها در تنگه هرمز در ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ در مقایسه با ۳ مارس ۲۰۲۶، با تأکید بر این گلوگاه راهبردی دریایی
منبع: BBC
وقتی قیمت انرژی بالا میرود، فناوری هم اثرش را میبیند
افزایش قیمت نفت معمولاً فقط روی بخش انرژی اثر نمیگذارد. انرژی گرانتر، هزینه حملونقل را بالا میبرد، تولید را گرانتر میکند و قیمت مواد ساختوساز را افزایش میدهد.
همین بخشها پایه صنعتیِ اقتصاد دیجیتال هستند. مرکزهای داده باید ساخته شوند، تجهیزات باید تولید و بین قارهها جابهجا شوند، و سیستمهای بزرگ برق باید نصب شوند تا کارکرد پایدار برقرار بماند.
بنابراین نوسان قیمت انرژی میتواند غیرمستقیم هزینه ساخت و اداره زیرساخت هوش مصنوعی را تغییر دهد؛ از جمله مرکزهای داده، کارخانههای ساخت نیمهرسانا، و زنجیرههای تأمین جهانیِ پشتیبان صنعت فناوری.
حتی در اقتصادی که با داده و الگوریتم تعریف میشود، هزینه انرژی همچنان عامل پایهای در مسیر توسعه فناوری است.
هوش مصنوعی صنعت نفت را هم تغییر میدهد
رابطه هوش مصنوعی و نفت فقط وابستگی یکطرفه نیست. در سالهای اخیر خودِ صنعت انرژی هم از فناوریهای هوش مصنوعی استفاده میکند تا کارایی را بالا ببرد و مدیریت منابع را بهتر کند.
شرکتهای نفت و گاز بیشتر از هوش مصنوعی برای تحلیل دادههای زمینشناسی (Geological data: اطلاعات مربوط به ساختار لایههای زمین)، پیدا کردن محلهای مناسب حفاری (Drilling: سوراخکاری عمیق برای استخراج)، و بهتر کردن مدلسازی مخزن (Reservoir modelling: شبیهسازی رفتار ذخیره نفت/گاز زیرزمین) استفاده میکنند. «یادگیری ماشین» (Machine learning: روشی که رایانه از داده الگو یاد میگیرد) هم برای پیشبینی خرابی تجهیزات قبل از وقوع به کار میرود تا توقف کار (Downtime: زمانی که تجهیزات از کار میافتد) کم و هزینه اختلال پایین بیاید.
هوش مصنوعی با بهتر کردن بهرهوری و دادن تحلیل دقیقتر، به شرکتهای انرژی کمک میکند منابع را بهتر مدیریت کنند و فرایند تولید را بهینه کنند.
رابطه همزیست میان اقتصاد قدیم و جدید
این وضعیت نشان میدهد اقتصاد دیجیتال و سیستمهای انرژی سنتی همدیگر را تقویت میکنند. نفت هنوز زیرساخت صنعتیِ لازم برای هوش مصنوعی را پشتیبانی میکند، و هوش مصنوعی هم ابزارهای پیشرفتهای میدهد تا بخش انرژی کارآمدتر کار کند.
هوش مصنوعی جای اقتصاد صنعتی را نمیگیرد؛ در کنار آن رشد میکند.
انقلابهای بزرگ فناوری معمولاً تنها شکل نمیگیرند. روی سیستمها و زیرساختهایی ساخته میشوند که طی دههها شکل گرفتهاند. پس رشد هوش مصنوعی قطع رابطه با گذشته صنعتی نیست؛ ادامه همان مسیر است.
آینده: فناوری بر پایه انرژی
هوش مصنوعی یکی از مهمترین تحولهای فناوری در دوران جدید است. اما رشد آن به معنی پایان پایههای صنعتیِ قبل از آن نیست.
انقلاب دیجیتال هنوز روی سیستمهای انرژی، زنجیرههای تأمین جهانی، و زیرساختهای فیزیکی ایستاده است. هر مدل هوش مصنوعی، هر مرکز داده، و هر سیستم هوشمند در نهایت به این پایههای مادی وابسته است.
پس آینده اقتصاد جهان نه فقط با فناوری و نه فقط با منابع طبیعی، بلکه با تعامل این دو شکل میگیرد. در این رابطه در حال تغییر، نفت و هوش مصنوعی از چیزی که بسیاری فکر میکنند به هم نزدیکترند.
پرسشهای اصلی
- آیا رشد هوش مصنوعی واقعاً تقاضای نفت در جهان را افزایش میدهد؟
هوش مصنوعی دیجیتال است، اما برای وجود داشتن به گسترش فیزیکی بزرگ نیاز دارد. ساخت مرکزهای داده به تولید صنعتی سنگین نیاز دارد، و زنجیرههای تأمین جهانی برای جابهجایی سختافزار به حملونقل پرمصرف وابستهاند. با بزرگتر شدن هوش مصنوعی، چارچوب صنعتیِ پشتیبان آن همچنان به انرژی سنتی تکیه میکند.
- اگر مرکزهای داده به انرژی سبز میروند، چرا هنوز به سوختهای فسیلی وابستهاند؟
هزینه انرژی بخش بزرگی از هزینه کلی مالکیت (Total cost of ownership: مجموع هزینه خرید، نگهداری و بهرهبرداری) فناوری است. وقتی تنشها در منطقههایی مثل خاورمیانه یا نزدیک گلوگاههایی مثل تنگه هرمز بالا میرود، قیمت نفت معمولاً جهش میکند. این افزایش هزینه در کل اقتصاد پخش میشود و ساخت نیمهرسانا، حمل قطعات، و تأمین برق زیرساختی را که هوش مصنوعی روی آن اجرا میشود گرانتر میکند.
- آیا از هوش مصنوعی برای کارآمدتر کردن صنعت نفت استفاده میشود؟
این رابطه دوطرفه است. شرکتهای انرژی از یادگیری ماشین برای تحلیل دادههای زمینشناسی و پیدا کردن محل حفاری با دقت بالاتر استفاده میکنند. هوش مصنوعی همچنین خرابی تجهیزات را قبل از وقوع پیشبینی میکند؛ این کار توقفهای پرهزینه را کم میکند و مدیریت منابع را بهتر میکند.
- چرا نفت در اقتصادی که هر روز دیجیتالتر میشود هنوز مهم است؟
اگر اقتصاد دیجیتال را جدا از دنیای فیزیکی ببینیم، دچار توهم میشویم. نفت فقط برای برق نیست؛ ماده اولیه واقعیِ صنعت فناوری هم هست. پتروشیمیها برای ساخت پلاستیک، عایق، و قطعات داخلی که در هر سرور و رایانه وجود دارد استفاده میشوند. هوش مصنوعی جای اقتصاد قدیم را نمیگیرد؛ روی همان ساخته میشود.
- آیا هوش مصنوعی تقاضای نفت را افزایش میدهد؟
بله. رشد هوش مصنوعی به مرکزهای داده فیزیکی نیاز دارد که با فولاد و سیمان ساخته میشوند، و جابهجایی سختافزار در جهان هم عمدتاً با سوخت دیزل انجام میشود.
- هوش مصنوعی چگونه به صنعت نفت کمک میکند؟
همین الان معامله را شروع کنید – اینجا کلیک کنید تا حساب واقعی VT Markets خود را بسازید
