نکات کلیدی:
- انقلاب هوش مصنوعی هنوز به زیرساختهای واقعی و فیزیکی وابسته است؛ مثل مرکزهای داده (محل نگهداری تعداد زیادی رایانه و سرور)، زنجیرههای تأمین (مسیر تهیه و رساندن قطعات و مواد از کارخانه تا مقصد)، و تولید صنعتی.
- نفت نقش مهمی دارد: سوخت حملونقل، ساختوساز، و مواد پتروشیمی (مواد شیمیایی ساختهشده از نفت) که در تولید فناوری بهکار میروند.
- تنشهای سیاسی بین کشورها در مناطق اصلی تولید نفت میتواند قیمت انرژی را تغییر دهد و بهصورت غیرمستقیم هزینه توسعه هوش مصنوعی را بالا ببرد.
- مرکزهای داده برق بسیار زیادی مصرف میکنند؛ به همین دلیل رشد هوش مصنوعی به بازارهای جهانی انرژی گره خورده است.
- هوش مصنوعی خودش صنعت نفت را هم تغییر میدهد و به شرکتها کمک میکند کشف میدانها، بهرهوری و تولید را بهتر کنند.
توهم یک اقتصاد کاملاً دیجیتال
هوش مصنوعی معمولاً بهعنوان نیروی اصلی اقتصاد دیجیتال قرن ۲۱ معرفی میشود. شرکتهای فناوری صدها میلیارد دلار روی مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی (برنامههایی که با داده زیاد آموزش میبینند) سرمایهگذاری میکنند و دولتها هم در حال سرعتدادن به ساخت زیرساخت دیجیتال لازم برای این تغییر هستند.
با گسترش هوش مصنوعی در حوزههایی مثل سلامت، مالی، لجستیک (برنامهریزی و جابهجایی کالا)، تولید، و انرژی، اقتصاد امروز بیشتر شبیه اقتصادی میشود که با الگوریتمها (دستورالعملهای مرحلهبهمرحله)، داده و توان پردازش رایانهای میچرخد.
رشد تقاضای برق مرکزهای داده در جهان
جزئیات مصرف انرژی مرکزهای داده
داده کلیدی: مصرف برق مرکزهای داده جهان (۲۰۲۰ تا ۲۰۳۵). طبق پیشبینیهای IEA (آژانس بینالمللی انرژی)، مسیر تقاضای انرژی مرکزهای داده در چهار حالت اصلی بررسی میشود:
- Lift-Off (رشد شتابگرفته): پیشبینی میشود تقاضای برق تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۱٬۷۵۰ تراواتساعت (واحد اندازهگیری مقدار برق مصرفی در طول زمان) برسد.
- حالت پایه: افزایش آرام و پیوسته تا حدود ۱٬۲۰۰ تراواتساعت تا ۲۰۳۵.
- بهرهوری بالا: با بهینهسازی پیشرفته (کمکردن اتلاف و بهتر کار کردن سیستم)، امکان دارد تقاضا به کمی کمتر از ۱٬۰۰۰ تراواتساعت محدود شود.
- بادهای مخالف (رکود رشد): محدودیتها میتواند مصرف را نزدیک ۷۰۰ تراواتساعت نگه دارد.
برای خیلیها، این تغییر یعنی فاصله گرفتن از اقتصاد صنعتی قدیمی. انگار دنیای دیجیتال جدا از سیستمهای فیزیکی کار میکند.
اما این فقط بخشی از واقعیت است.
انقلاب هوش مصنوعی با اینکه دیجیتال است، از اقتصاد سنتی جدا نیست. پشت هر الگوریتم و سیستم هوشمند، یک چارچوب بزرگ صنعتی قرار دارد: تولید انرژی، زنجیرههای تأمین جهانی، ساختوساز، و زیرساختهای فیزیکی.
در مرکز این چارچوب، یکی از مهمترین منابع اقتصاد جهانی قرار دارد: نفت.
چرا بزرگکردن هوش مصنوعی به صنعت سنگین و سوخت دیزل وابسته است
هوش مصنوعی شاید ناملموس به نظر برسد، اما سیستمهایی که آن را راه میاندازند کاملاً فیزیکیاند. مدلهای پیشرفته به زیرساخت محاسباتی گسترده نیاز دارند؛ شامل سرورها (رایانههای همیشهروشن برای ارائه خدمات)، پردازندههای ویژه (تراشههایی که برای کارهای خاص مثل آموزش هوش مصنوعی ساخته شدهاند)، و مرکزهای داده بزرگ.
ساخت یک مرکز داده مدرن شبیه ساخت یک مجموعه صنعتی بزرگ است. این کار به مقدار زیادی سیمان، فولاد، تجهیزات ویژه، و ماشینآلات سنگین ساختمانی نیاز دارد که با سوخت دیزل کار میکنند. قطعات سختافزار و تجهیزات ساخت نیمهرساناها (دستگاههای ساخت تراشه) هم باید از مسیر شبکههای حملونقل جهانی عبور کنند تا به مقصد برسند.
بعد از راهاندازی، مرکزهای داده برای پشتیبانی از هزاران پردازنده که پیوسته کار میکنند، برق بسیار زیادی مصرف میکنند. ثابت نگهداشتن دمای کار هم به سیستمهای خنککننده پیشرفته نیاز دارد که مصرف انرژی را بیشتر میکند. با گسترش استفاده از هوش مصنوعی در جهان، انرژی لازم برای این زیرساخت دیجیتال با سرعت بالا میرود.
پایه پتروشیمیِ هوش مصنوعی: استفاده از نفت برای ساخت سختافزار و نیمهرساناها
نفت هنوز در دل شبکه صنعتیِ فناوری مدرن است. شبکههای حملونقل جهانی که سختافزار، قطعات نیمهرسانا و تجهیزات الکترونیکی را جابهجا میکنند، تا حد زیادی به سوختهای فسیلی (سوختهایی مثل نفت و گاز که از لایههای قدیمی زمین بهدست میآیند) وابستهاند. همزمان، صنایع پتروشیمیِ ساختهشده از نفت، مواد مهمی را برای کل بخش فناوری فراهم میکنند.
بخش زیادی از قطعات در الکترونیک امروزی از فرایندهای پتروشیمی میآید. پلاستیکِ دستگاهها، مواد عایق (موادی برای جلوگیری از انتقال برق/حرارت) برای محافظت از کابلها، و قسمتهای مختلف درون سرورها و رایانهها به مواد مشتق از نفت وابستهاند. بنابراین حتی پیشرفتهترین سیستمهای هوش مصنوعی هم در نهایت به مجموعهای از صنایع متکیاند که به منابع انرژی سنتی وصل هستند.
ژئوپلیتیک (سیاست بین کشورها)، بازارهای نفت و هزینه فناوری
اثر نفت بر اقتصاد دیجیتال فقط به زیرساخت و تولید محدود نیست. تغییرات بازار انرژی جهان، بهویژه وقتی از تنشهای ژئوپلیتیک تأثیر میگیرند، میتوانند محیط اقتصادیِ فعالیت سیستمهای فناوری را بهطور جدی تغییر دهند.
بازارهای نفت از گذشته نسبت به رویدادهای سیاسی بسیار حساس بودهاند، بهخصوص در خاورمیانه؛ منطقهای که بخشی از بزرگترین ذخایر نفت جهان را دارد و در تأمین انرژی دنیا نقش مرکزی بازی میکند.
اخیراً با بالا گرفتن تنشها در منطقه، قیمت نفت خام (نفت استخراجشده قبل از پالایش) از ۱۱۰ دلار برای هر بشکه بالاتر رفت. بازارها سریع واکنش نشان دادند چون نگران قطع عرضه و بیثباتی در مسیرهای اصلی انتقال انرژی بودند.
یکی از مهمترین گلوگاهها (نقطه باریک و حساس در مسیر) تنگه هرمز است که روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از آن عبور میکند. این مقدار نزدیک به ۲۰٪ مصرف جهانی نفت است و این مسیر دریایی را به یکی از حیاتیترین راههای انتقال انرژی تبدیل میکند. هر تهدیدی برای این مسیر، «هزینه ریسک سیاسی» را به قیمت نفت اضافه میکند؛ یعنی قیمت بالاتر میرود چون احتمال قطع عرضه وجود دارد.
نقشه ماهوارهای نشاندهنده تراکم کشتیها در تنگه هرمز در ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ در مقایسه با ۳ مارس ۲۰۲۶، با تأکید بر این گلوگاه راهبردی دریایی
منبع: BBC
وقتی قیمت انرژی بالا میرود، فناوری هم ضربه را حس میکند
بالا رفتن قیمت نفت معمولاً فقط بخش انرژی را تحت تأثیر نمیگذارد. هزینه بیشتر انرژی در اقتصاد جهانی پخش میشود: حملونقل گرانتر میشود، هزینه تولید بالا میرود و مصالح ساختمانی گرانتر میشوند.
این بخشها همان پایه صنعتیِ رشد اقتصاد دیجیتالاند. مرکزهای داده باید ساخته شوند، تجهیزات باید تولید و بین قارهها حمل شوند، و سیستمهای بزرگ برق باید نصب شوند تا کارکرد پایدار تضمین شود.
پس نوسان قیمت انرژی میتواند بهطور غیرمستقیم هزینه ساخت و کارکرد زیرساخت هوش مصنوعی را تغییر دهد؛ مثل مرکزهای داده، کارخانههای ساخت نیمهرسانا (کارخانه ساخت تراشه)، و زنجیرههای تأمین جهانیِ پشتیبان بخش فناوری.
حتی در اقتصادی که با داده و الگوریتمها تعریف میشود، هزینه انرژی هنوز عامل پایهای در جهتدهی به رشد فناوری است.
هوش مصنوعی صنعت نفت را هم دگرگون میکند
رابطه هوش مصنوعی و نفت فقط وابستگی یکطرفه نیست. در سالهای اخیر خودِ صنعت انرژی هم سراغ فناوریهای هوش مصنوعی رفته تا کارایی را بالا ببرد و مدیریت منابع را دقیقتر کند.
شرکتهای نفت و گاز بیشتر از هوش مصنوعی برای بررسی دادههای زمینشناسی (اطلاعات مربوط به لایههای زمین)، پیدا کردن نقاط مناسب حفاری (سوراخکردن زمین برای استخراج)، و بهتر کردن مدلسازی مخزن (تصویرسازی و پیشبینی رفتار میدان نفت و گاز) استفاده میکنند. همچنین سیستمهای یادگیری ماشین (روشی در هوش مصنوعی که از دادهها الگو یاد میگیرد) برای پیشبینی خرابی تجهیزات قبل از رخ دادن بهکار میرود تا توقف کار کمتر شود و هزینههای سنگین جلوگیری شود.
هوش مصنوعی با بالا بردن کارایی عملیات و دادن تحلیل دقیقتر، به شرکتهای انرژی کمک میکند منابع را بهتر مدیریت کنند و فرایند تولید را بهینه کنند.
همزیستی اقتصاد قدیم و جدید
این وضعیت نشان میدهد اقتصاد دیجیتال و سیستمهای انرژی سنتی همدیگر را تقویت میکنند. نفت هنوز زیرساخت صنعتیِ لازم برای هوش مصنوعی را پشتیبانی میکند و هوش مصنوعی هم ابزارهای پیشرفتهای میدهد تا بخش انرژی کاراتر شود.
هوش مصنوعی بهجای جایگزین کردن اقتصاد صنعتی قدیمی، همراه آن رشد میکند.
انقلابهای بزرگ فناوری معمولاً جدا از بقیه شکل نمیگیرند. آنها روی سیستمها و زیرساختهایی ساخته میشوند که طی دههها شکل گرفتهاند. بنابراین رشد هوش مصنوعی قطع رابطه با گذشته صنعتی نیست؛ ادامه همان مسیر است.
آینده: فناوری روی پایه انرژی
هوش مصنوعی یکی از دگرگونکنندهترین پیشرفتهای فناوری در دوره جدید است. اما رشد آن به معنی پایان پایههای صنعتیِ قبل از آن نیست.
انقلاب دیجیتال هنوز روی سیستمهای انرژی، زنجیرههای تأمین جهانی و زیرساختهای فیزیکی سوار است؛ همان چیزهایی که صنعت امروز را سرپا نگه میدارند. هر مدل هوش مصنوعی، هر مرکز داده و هر سیستم هوشمند در نهایت به همین پایههای مادی وابسته است.
پس آینده اقتصاد جهانی نه فقط با فناوری و نه فقط با منابع طبیعی، بلکه با تعامل این دو شکل میگیرد. در این رابطه در حال تغییر، نفت و هوش مصنوعی خیلی بیشتر از چیزی که بسیاری فکر میکنند به هم وصلاند.
پرسشهای اصلی
- آیا رشد هوش مصنوعی واقعاً تقاضای جهانی نفت را بالا میبرد؟
با اینکه هوش مصنوعی دیجیتال است، برای وجود داشتن به گسترش فیزیکی بزرگ نیاز دارد. ساخت مرکزهای داده به تولید صنعتی سنگین نیاز دارد و زنجیرههای تأمین جهانی برای جابهجایی سختافزار به لجستیک پرمصرفِ سوخت وابستهاند. با بزرگتر شدن هوش مصنوعی، چارچوب صنعتیِ پشت آن همچنان از انرژی سنتی استفاده میکند.
- اگر مرکزهای داده به سمت انرژی پاک میروند، چرا هنوز به سوختهای فسیلی وابستهاند؟
هزینه انرژی بخش بزرگی از هزینه کلیِ استفاده و نگهداری فناوری است. وقتی تنشها در جاهایی مثل خاورمیانه یا نزدیک گلوگاههایی مثل تنگه هرمز بالا میرود، قیمت نفت معمولاً جهش میکند. این افزایش هزینه در کل اقتصاد پخش میشود و ساخت تراشه، حمل قطعات و تأمین برق زیرساختی را که هوش مصنوعی روی آن اجرا میشود گرانتر میکند.
- آیا از هوش مصنوعی برای کاراتر کردن صنعت نفت استفاده میشود؟
این رابطه دوطرفه است. شرکتهای انرژی از یادگیری ماشین (یادگیری الگو از دادهها) برای بررسی دادههای زمینشناسی و پیدا کردن محل حفاری با دقت بیشتر استفاده میکنند. هوش مصنوعی همچنین کمک میکند خرابی تجهیزات قبل از رخ دادن پیشبینی شود؛ این کار توقفهای پرهزینه را کم میکند و مدیریت منابع را بهتر میکند.
- چرا نفت در اقتصادی که هر روز دیجیتالتر میشود هنوز مهم است؟
اگر اقتصاد دیجیتال را جدا از دنیای واقعی ببینیم، دچار توهم میشویم. نفت فقط برای برق و سوخت نیست؛ برای صنعت فناوری ماده اولیه واقعی هم هست. پتروشیمی برای ساخت پلاستیک، عایق و قطعات داخل هر سرور و رایانه استفاده میشود. هوش مصنوعی جای اقتصاد قدیم را نمیگیرد؛ روی همان ساخته میشود.
- آیا هوش مصنوعی تقاضای نفت را بالا میبرد؟
بله. رشد هوش مصنوعی به مرکزهای داده فیزیکی نیاز دارد که با فولاد و سیمان ساخته میشوند و جابهجایی سختافزار در جهان هم به سوخت دیزل وابسته است.
همین الان معامله را شروع کنید – اینجا کلیک کنید تا حساب واقعی VT Markets خود را بسازید
