نفت خام برنت دوباره به زیر ۱۰۰ دلار برگشته است؛ چون بازارها احتمال توافق ایران را در قیمتها لحاظ کردهاند. با این حال، حملات اخیر آمریکا به سایتهای موشکی ایران و همچنین به شناورهایی که گفته میشود قصد مینریزی در تنگه هرمز را داشتهاند، از شدت خوشبینی بازار کم کرده است. قیمت حدود ۱۰٪ پایینتر از یک هفته قبل است. با وجود این، بازگشت سریع صادرات خلیج فارس بعید دانسته میشود؛ چون پاکسازی مینها، زیرساختهای آسیبدیده و در دسترس بودن نفتکشها نشان میدهد بهجای راهاندازی فوری، بازگشت عرضه مرحلهای خواهد بود.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) انتظار دارد بازار نفت تا پایان سهماهه چهارم همچنان «نامتعادل» بماند؛ یعنی عرضه و تقاضا سریع به توازن نمیرسند. در آمریکا، اداره اطلاعات انرژی (EIA) پیشبینی میکند تولید در ماههای آینده در همین سطح فعلی تقریباً ثابت بماند. افزایش اخیر فعالیت حفاری هم از نگاه این نهاد برای ایجاد جهش تولید کافی نیست؛ برای رشد محسوس تولید، باید تعداد دکلهای حفاری نفت خیلی بیشتر شود.
چالشهای لجستیکی، بازگشت سریع نفت ایران را تضعیف میکند
بازار برنت را به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده و اکنون نزدیک ۹۸ دلار معامله میشود؛ بر پایه امید به یک «توافق چارچوبی» میان آمریکا و ایران (یعنی توافق اولیهای که اصول کلی را تعیین میکند، نه اجرای کامل و فوری). این افت قیمت بیشتر شبیه واکنش احساسی به تیترهای احتمالی است تا بازتاب واقعیت عرضه در کوتاهمدت. بازار انگار موانع بزرگ لجستیکی را نادیده گرفته که بازگشت معنادار نفت ایران را عقب میاندازد.
پاکسازی مینها در تنگه هرمز، تعمیر زیرساختهای آسیبدیده و اجاره تعداد کافی نفتکش، ماهها زمان میبرد نه چند هفته. گزارشهای اطلاعات دریایی نشان میدهد ایران بیش از ۸۰ میلیون بشکه نفت در «ذخیره شناور» دارد (یعنی نفتی که روی نفتکشها یا شناورهای ذخیرهسازی نگهداری میشود، نه در مخازن خشکی). اما برای صادرات پس از توافق، کمتر از یکچهارم نفتکشهای لازم از قبل تأمین شده است. بنابراین، بهجای بازگشت یکباره، انتظار میرود عرضه بهتدریج و پلهپله به بازار برگردد.
پس از توافق هستهای ۲۰۱۵ هم چنین وضعی دیده شد: نزدیک به یک سال طول کشید تا صادرات ایران روزانه ۱ میلیون بشکه افزایش پیدا کند. شرایط فعلی با درگیری فعال و آسیب گستردهتر همراه است؛ در نتیجه ممکن است زمان بازگشت به ظرفیت کامل حتی طولانیتر شود.
واکنش کمرمق تولید آمریکا و پیامدهای بازار
در آمریکا نیز واکنش تولید آنقدر قوی نیست که قیمتها را بهطور پایدار پایین بیاورد. تازهترین دادههای بیکر هیوز نشان میدهد تعداد دکلهای حفاری نفت آمریکا ۶۵۲ دستگاه است؛ عددی که با وجود قیمتهای بالا، در شش ماه گذشته کمتر از ۵٪ رشد کرده است. برای اینکه تولید واقعاً جهش کند، باید این عدد بهمراتب بالاتر از ۷۵۰ برسد؛ اما به دلیل «انضباط سرمایهای» تولیدکنندگان این اتفاق نمیافتد (یعنی شرکتها بهجای هزینهکرد تهاجمی برای حفاری، بودجه را محدود نگه میدارند و بیشتر روی سوددهی و بازگشت پول به سهامداران تمرکز میکنند).
این نگاه با پیشبینیهای اخیر IEA و EIA همخوان است؛ هر دو معتقدند بازار قبل از پایان سهماهه چهارم به تعادل برنمیگردد و تولید جهانی تا تابستان نزدیک سطوح فعلی تقریباً ثابت میماند. این یعنی از نظر پایهای، بازار همچنان کمعرضه است.
