کازوئو اوئدا، رئیس بانک مرکزی ژاپن (BoJ)، شوکهای قیمت نفت را نه یک اتفاق جداگانه، بلکه «آزمونی پیچیده» برای نظام کنترل تورم ژاپن توصیف کرد؛ زیرا اثر آن به شرایط آغازین بستگی دارد؛ از جمله رشد دستمزدها، انتظارات تورمی (برداشت مردم و بنگاهها از تورم آینده)، نرخ ارز و عوامل ساختاری (ویژگیهای بلندمدت اقتصاد مثل ترکیب صنایع و بازار کار). او گفت ژاپن با «پنجمین شوک نفتی» روبهرو است و در دورههای اخیر، افت ارزش ین در کنار فشارهای گستردهتر هزینهها در انرژی، غذا و لجستیک (هزینههای حملونقل و زنجیره تأمین) شدت این شوک را بیشتر کرده است.
اوئدا هشدار داد شوکهای موقت میتوانند ماندگار شوند اگر روی دستمزدها، انتظارات و رفتار قیمتگذاری بنگاهها (نحوه تعیین قیمت فروش) اثر بگذارند؛ هشداری که به معنای تداوم حساسیت سیاست پولی است. در بازارها، دلار/ین (USD/JPY) کمی پایین آمد و بازده اوراق دولتی ژاپن (JGB؛ اوراق قرضه دولت ژاپن) اندکی کاهش یافت.
افزایش ریسکهای تورمی و حساسیت سیاستی
اظهارات اخیر بانک مرکزی ژاپن را هشداری میدانیم که تحمل این بانک در برابر تضعیف ین رو به پایان است. رئیس بانک مرکزی شوک نفتی فعلی را آزمونی برای توان ژاپن در مهار تورم میداند. موضوع فقط قیمت انرژی نیست؛ کل سازوکار اقتصاد درگیر است.
ریسک اصلی این است که فشارهای هزینهایِ موقت میتواند دائمی شود اگر باعث رشد دستمزدها و بالا رفتن انتظارات تورمی شود. آخرین عدد تورم هسته ژاپن (Core CPI؛ تورم بدون اقلام پرنوسان مثل غذا و انرژی) برای آوریل ۲۰۲۶ برابر ۲.۸٪ اعلام شد؛ بیستوپنجمین ماه پیاپی بالاتر از هدف ۲٪ بانک. تداوم این فشار، همراه با نفت برنت حدود ۹۵ دلار برای هر بشکه، وضعیت را حساستر کرده است.
این «هشیاری» یعنی احتمال تغییر ناگهانی سیاست در هفتههای آینده بیشتر شده است. برای معاملهگران مشتقه (Derivative؛ ابزارهای مالی مشتقشده مثل اختیار معامله و قراردادهای آتی)، این یعنی باید منتظر جهش نوسان (Volatility؛ شدت بالا و پایین شدن قیمت) بود. برای مدیریت این ریسک، خرید اختیار فروش دلار/ین (Put Option؛ قراردادی که حق فروش را میدهد) یا ساختار استرادل (Straddle؛ خرید همزمان اختیار خرید و فروش با قیمت اعمال مشابه برای سود از حرکت بزرگ قیمت) میتواند راهی برای معامله روی احتمال افزایش غافلگیرکننده نرخ بهره یا مداخله مستقیم ارزی باشد.
جایگاهگیری بازار و احتمال مداخله
بانک مرکزی ژاپن در گذشته بسیار محتاط بوده، اما شرایط امروز متفاوت است؛ رشد دستمزدها در مذاکرات بهاری «شونتو» (Shunto؛ مذاکرات سالانه افزایش دستمزد میان اتحادیهها و شرکتها) به بالاترین سطح حدود سه دهه یعنی ۴.۵٪ رسیده است. این همان تورم ناشی از تقاضای داخلی است که بانک مدتها دنبالش بود، اما حالا با فشارهای افزایش هزینهها که از ین ضعیف میآید، ترکیب پرریسکی ساخته است. بنابراین میتوان به سناریوی نرخهای بهره بالاتر در ژاپن هم فکر کرد، از جمله از مسیر قراردادهای آتی JGB (JGB Futures؛ ابزار معاملاتی برای شرطبندی یا پوشش ریسک تغییر قیمت/بازده اوراق دولتی).
نرخ دلار/ین نزدیک ۱۶۲ است؛ سطحی که historically باعث واکنش تند کلامی و حتی مداخله عملی (Intervention؛ خرید/فروش مستقیم ارز توسط دولت/بانک مرکزی برای اثرگذاری بر نرخ) از سوی مقامهای ژاپنی شده است. هر اقدامی احتمالاً سریع و با هدف اثرگذاری حداکثری خواهد بود و میتواند معاملهگران بدون آمادگی را غافلگیر کند. این را فرصتی برای پوشش ریسک پرتفوی (Portfolio؛ سبد سرمایهگذاری) و بهرهبرداری از بازقیمتگذاری داراییهای مرتبط با ین میدانیم.
