صندوق بین‌المللی پول (IMF) روز سه‌شنبه گزارش «چشم‌انداز اقتصاد جهانی» (World Economic Outlook) را منتشر می‌کند و انتظار می‌رود برآورد رشد اقتصاد جهان را پایین‌تر بیاورد. کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل IMF، گفت حتی در خوش‌بینانه‌ترین سناریو که بازگشت سریع شرایط به حالت عادی پس از «شوک انرژی» (افزایش ناگهانی و شدید قیمت و کمبود انرژی) رخ دهد، رشد جهانی کاهش خواهد یافت.

جورجیوا همچنین به «فضای مالی محدود» اشاره کرد؛ یعنی توان دولت‌ها برای خرج کردن یا حمایت مالی کمتر شده، چون بدهی عمومی بالا رفته و هزینه پرداخت بهره بیشتر شده است. این موضوع نشان می‌دهد با افزایش هزینه وام‌گیری (نرخ‌های بهره و هزینه تأمین مالی)، بودجه دولت‌ها تحت فشار قرار می‌گیرد.

گزارش‌های مهم IMF

IMF همچنین روز سه‌شنبه «گزارش ثبات مالی جهان» (Global Financial Stability Report) و روز چهارشنبه «پایش مالی» (Fiscal Monitor) را منتشر می‌کند. این گزارش‌ها قرار است «پایداری بدهی دولت‌ها» را بررسی کنند؛ یعنی اینکه آیا دولت‌ها در بلندمدت می‌توانند بدهی‌هایشان را بدون بحران بازپرداخت کنند یا نه.

ریسک مطرح‌شده این است که شوک انرژی می‌تواند به «شوک مالی دولت‌ها» تبدیل شود؛ یعنی افزایش هزینه وام‌گیری به بودجه‌های از قبل تحت فشار برخورد کند. عامل دیگر این است که بدهی دولت‌ها بیش از گذشته در اختیار «صندوق‌های پوشش ریسک» (Hedge Funds؛ صندوق‌های سرمایه‌گذاری که با ابزارهای پرریسک و معامله‌های اهرمی کار می‌کنند) قرار گرفته که نسبت به تغییر قیمت حساس‌اند و با کوچک‌ترین تغییر نرخ‌ها سریع خریدوفروش می‌کنند.

انتظار می‌رود گزارش‌های این هفته IMF چشم‌انداز ضعیف‌تر اقتصاد جهان را تأیید کنند. احتمالاً کاهش رسمی پیش‌بینی‌های رشد اعلام می‌شود و تمرکز بر مشکل بزرگ‌تر شدن بدهی دولت‌ها و بالا رفتن پرداخت‌های بهره خواهد بود؛ موضوعی که فضای بازار را در هفته‌های پیش‌رو محتاط‌تر می‌کند.

این هشدار درباره فضای مالی مهم است، چون سطح بدهی عمومی همچنان در سطحی بسیار بالا قرار دارد. بدهی فدرال آمریکا اکنون بالای ۱۲۰٪ تولید ناخالص داخلی (GDP؛ ارزش کل کالا و خدمات تولیدشده در اقتصاد) است و در منطقه یورو، نسبت ایتالیا نزدیک ۱۴۰٪ قرار دارد؛ موضوعی که حساسیت را نسبت به سیاست نرخ بهره بانک مرکزی اروپا بالا می‌برد. این فشار بودجه‌ای یکی از نقاط ضعف اصلی است که احتمالاً گزارش‌های جدید بر آن تأکید می‌کنند.

پیامدهای بازار و نحوه چیدمان موقعیت‌ها

ما ریسک مشخصی می‌بینیم که شوک انرژی، که تورم را بالا و ماندگار نگه داشته، با افزایش هزینه وام‌گیری به شوک مالی دولت‌ها تبدیل شود. این سناریو یعنی احتمال نوسان بیشتر در بازار اوراق بدهی دولت‌ها. معامله‌گران ابزارهای مشتقه (Derivative؛ قراردادهایی که ارزششان از دارایی پایه مثل اوراق یا کالا می‌آید) می‌توانند «اختیار فروش» (Put Option؛ حق فروش دارایی با قیمت مشخص برای پوشش ریزش قیمت) روی قراردادهای آتیِ بلندمدت اوراق خزانه‌داری آمریکا و بوند آلمان در نظر بگیرند تا در برابر جهش ناگهانی «بازده» (Yield؛ نرخ سود مؤثر اوراق، که معمولاً با افت قیمت اوراق بالا می‌رود) پوشش داشته باشند.

در بازار سهام، کاهش پیش‌بینی رشد جهانی یعنی فشار بر سود شرکت‌ها و بدتر شدن روحیه سرمایه‌گذاران. «شاخص نوسان CBOE» یا VIX (معروف به شاخص ترس بازار، بر پایه نوسان ضمنی اختیار معامله S&P 500) همین حالا هم نشانه‌هایی از نگرانی دارد و حدود ۲۲ معامله می‌شود. خرید اختیار فروش روی شاخص‌های اصلی مثل S&P 500 یا STOXX 600 راهی مستقیم برای محافظت در برابر افت بازار است.

در بازار ارز، فضای «ریسک‌گریزی» (Risk-off؛ زمانی که سرمایه‌گذاران از دارایی‌های پرریسک خارج می‌شوند) معمولاً به نفع ارزهای امن تمام می‌شود. اگر به واکنش بازار نسبت به نگرانی‌های بدهی دولت‌ها در اواخر ۲۰۲۵ نگاه کنیم، رشد مشخصی در دلار آمریکا دیدیم. موج مشابه «فرار به کیفیت» (Flight to Quality؛ رفتن سرمایه به دارایی‌ها و ارزهای کم‌ریسک‌تر) می‌تواند نگهداری موقعیت خرید دلار را در برابر ارز کشورهایی با وضعیت بودجه‌ای ضعیف‌تر جذاب کند.